نقد فیلم
موضوعات داغ

نقد فیلم بی همه چیز

Without Anything - فیلمی از محسن قرایی

فیلم سینمایی « بی همه چیز »، به کارگردانی محسن قرایی، نویسندگی محسن قرایی و محمد داوودی و تهیه کنندگی جواد نوروزبیگی محصول سال ۱۳۹۹ است. این فیلم در بین شانزده نامزد سی و نهمین جشنواره ی فیلم فجر حضور داشت. { لیست جوایز در انتهای مقاله }

پرویز پرستویی ، هدیه تهرانی ، هادی حجازی فر ، باران کوثری ، مهتاب نصیرپور و پدارم شریفی از بازیگران فیلم بی همه چیز هستند.

شاید مهمترین نکته ی فیلم که در ابتدا توجه بسیاری را به خود جلب کرد، اقتباس فیلمنامه ی آن از نمایشنامه ی « ملاقات بانوی سالخورده » ، اثرماندگار نویسنده ی بزرگ سوئیسی « فردریش دورنمات » است.

نقد بی همه چیز Without Everything
بررسی و نقد فیلم بی همه چیز

تحلیل و نقد و بررسی فیلم بی همه چیز

داستان فیلم درباره ی ماجراهای روستایی است که در زمان قبل از انقلاب اتفاق می افتد. «امیر» با بازی پرویز پرستویی، فردی خان زاده  و مورد اعتماد مردم روستا و رئیس خانه ی انصاف است. بخصوص از زمانی که چند نفری را در حادثه ی ریزش معدن نجات داده است، تبدیل به قهرمان شده است. امیر و باقی اهالی گذشته ی سیاهی دارند که آن را به فراموشی سپرده اند. و الان که زمین هایشان دچار آفت شده است و برای سم پاشی کردن آنها به پول هنگفتی نیاز دارند نامه ای برای « لی لی نظریان »، معشوقه ی سابق امیر، که در جوانی ساکن همان روستا بوده؛ اما الان در شهر زندگی می کند می نویسند تا برای کمک به اهالی روستا بیاید. قصه از پاسخ مثبت لی لی به دعوت اهالی و بازگشتش به روستا آغاز می شود.

از سوئیس تا گرمسار

اینکه فیلمنامه ای اقتباسی باشد از جهتی کار را برای نویسنده آسان و از جهتی مشکل می کند. آسان از این جهت که ایده ی اولیه و روند ماجرا و پایان آن امری مشخص و بدیهی است. سخت از این جهت که  در اثر اقتباسی ذهن ناخودآگاه مدام در حال مقایسه است . پس نویسنده باید متن را طوری به فیلمنامه تبدیل کند که کیفیت اثر مبدأ نه تنها پایین نیاید؛ که چون قابلیت های سینمایی نیز بر آن افزون خواهد شد، حتی اثری قوی تر خلق شود تا مورد تحسین واقع شود. از طرفی اینکه اثرِ مبدأ از خاستگاهی بسیار متفاوت باشد مستلزم نوعی هوش و ظرافتِ نگاه ویژه در بومی سازی آن با جهان فیلمنامه ای که  در آن ساخته خواهد شد، است. و موفقیت اثر اقتباسی، بستگی به موفقیت نویسنده در بخش دوم دارد.

پس باید دید محسن قرایی تا چه حد توانسته در این امر موفق باشد. می توان از خود روستا که جهان زیستی داستان در آن شکل گرفته شروع کرد. روستایی در نزدیکی گرمسار و در زمان قبل از انقلاب. انتخاب روستا به جای شهر انتخاب هوشمندانه ای است. زیرا با توجه به پر کاراکتر و پر لوکیشن بودن فیلم کارگردانی در روستا قابل کنترل تر است. همچنین به دلیل بافت سنتی روستا، باورپذیری مخاطب از زمان رخ دادن ماجرا بالاتر می رود. روابط انسانی مطرح شده در فیلم نیز مانند خان و خان زاده، عاشق و معشوق، دهیار و … در قالب یک روستا حالت منسجم تری دارند تا شهر، که هر پستی و مقامی را نمی شود به تصویر کشید.

در رسانه ها :

IMDB ویکی پدیا

نقد و بررسی بی همه چیز – شخصیت پردازی ها

اما انتخاب شخصیت های این روستا به جای شخصیت های ملاقات بانوی سالخورده دومین مسأله ی مهم اقتباس است و بسیار حساس. زیرا این امر تعیین کننده موفقیت و برتری فیلم نسبت به اثر مبدأ خواهد بود. شخصیت اصلی فیلم، «امیر»، با بازی پرویز پرستویی به جای آلفرد ایلِ ملاقات بانوی سالخورده  است. در فصل های ابتدایی و میانی امیر آنچه که باید باشد از آب در آمده. اما در انتها با شیب بسیار تندی دچار تحول می شود. در صورتی که آلفرد در نمایشنامه بسیار تدریجی تر، تن به باور تمام شدن زندگی اش می دهد. و زمانی به اوج پوچی می رسد که متوجه می شود خانواده اش نیز مسخ وعده های کلرا زاخاناسیان شده اند. همین ضربه بزرگی بر روح آلفرد می زند. در فیلم ِ « بی همه چیز » اما ما شاهد حمایت همه جانبه ی خانواده ی امیر از او هستیم. و برخلاف فرار آلفرد که در تنهایی صورت می گیرد، فرار امیر همراه با خانواده اش است. گرچه این از نگاه جامعه شناختی به جهان یک روستای سنتی و ایرانی بسیار نزدیک تر است، که خانواده این چنین از پدر حمایت کنند و اتفاقأ فصل فرار در ایستگاه قطار چه از منظر فیلمنامه و چه کارگردانی به خوبی اجرا شده، اما از طرفی منطق فروپاشی روانی امیر، سپس معامله ی  دخترش و در نهایت تصمیمش در لحظه ی انتهایی فیلم را دچار اختلال کرده است. پس بومی سازی نهادِ خانواده به درستی شکل گرفته؛ ولی از آنجایی که دلایل محکمی برای فروپاشی آن نهاد، توسط تصمیم امیر در فیلمنامه وجود ندارد، پرده ی انتهایی فیلم را به پوستری بی روح و تنها سرشار از اتفاقات پی در پی بدل کرده است. که این به احتمال زیاد ناشی از اصرار نویسنده در به تصویر کشیدن بلایی است که سر دختر امیر می آید. فصلی که چندان در دل فیلمنامه هضم نشده است.

نقد فیلم بی همه چیز - پرویز پرستویی
پرویز پرستویی

هدیه تهرانی در نقش لی لی

دومین شخصیت مهم ِ« بی همه چیز »، « لی لی » با بازی هدیه تهرانی است. با وجود تمام تغییرات اساسی که در راستای تبدیل کلرا به  لی لی صورت گرفته، لی لی بسیار درست و بی نقص شخصیت پردازی شده. و انتخاب هدیه تهرانی برای ایفای این نقش انتخاب درستی بوده. حتی با وجود اینکه در نمایشنامه  کلرا زنی سالخورده است و زیبایی و جوانی اش را از دست داده و اعضای بدنش از تکه های مصنوعی ساخته شده است، باز هم جوانی و زیبایی و شکوه لی لی آسیبی به روند جریان نزده است. زیرا اینجا لی لی از ازبین رفتن جوانی اش عذاب نمی کشد. از اینکه جایگاه مادرانه اش را از دست داده دچار بحران است. و این جایگزینی بحران، موجب شده جوان شدن بانوی سالخورده خللی در بدنه ی ماجرا ایجاد نکند؛ به خصوص با یکی از سینمایی ترین بازی های هدیه تهرانی. تهرانی بعد از سالهای حضور با شکوهش در سینما مدتی از پرده ی نقره ای دور ماند. در بازگشت دوباره اش نیز بسیار گزیده کار عمل کرد، تا اینکه این اواخرکمی پرکارتر شد و نقش های مختلفی را تجربه کرد، حتی در سریال نمایش خانگی. اما حضورش در نقش « لی لی » ما را با خود به روزهای اوج این ستاره ی سینمای ایران برد.

{ مطالعه کنید: نقد فیلم دوئت با نقش آفرینی هدیه تهرانی }

در نمایشنامه، کلرا تبدیل به زنی بی احساس شده است که مدام در حال عوض کردن شوهرانش است. که خب قطعأ حذف این بخش از شخصیت کلرا اولین اقدام نویسنده در روند اقتباس بوده. و تبدیل این ضعف اخلاقی در یک جامعه ی سوئیسی به ویژگی مادرانگی در جامعه ای ایرانی منطقی است. منتهی همین باعث رقم خوردن بزرگترین ایراد فیلمنامه یعنی شخصیت ناشناس و مبهم پسر جوان است. که البته نبودنش بهتر بود. چون عدم کنش امیر در مقابل فهمیدن هویت آن جوان، یک گره کور بزرگ از خود باقی گذاشت.

هدیه تهرانی
هدیه تهرانی

باران کوثری در نقش نوری

شخصیت « نوری » معادلی در نمایشنامه ندارد و ابتکار نویسنده است. نوری با بازی « باران کوثری » که تا حدودی شیرین عقل است. گاوی دارد که به شدت به آن وابسته است و همین یکی از خرده پیرنگ های اصلی فیلم را می سازد. فیلم با نمای مدیومی از داخل طویله ی نوری شروع می شود. دلیلش هم واضح است. نوری در واقع نماد وجهه ی درونی شخصیت اهالی است. که جز گاوش که در واقع ثروت اوست هیچ چیز دیگری برایش اهمیت ندارد، و اگر اتفاقی برای گاو بیفتد همه چیز را از بین می برد. باران کوثری  نیز بازی خوبی در نقش نوری ارائه داده است. به خصوص در صحنه ی ورود لی لی در ایستگاه قطار و در صحنه ی عکاسی در خانه ی لی لی. البته در جاهایی نیز بازی اووراکتش باورپذیری از نقش نوری را که زمینه هایی از بلاهت دارد، کم رنگ  تر می کند.

« پدرام شریفی » در نقش آقا معلم روستا بسیار خوب ظاهر شده به خصوص در صحنه دعوا. ولی حضورش می توانست در روند فیلمنامه پررنگ تر و موثرتر باشد و تنها محدود به چند صحنه نشود. گریم ِ« بابک کریمی » یکی ازمتفاوت ترین چهره پردازی او در مقابل دوربین را برایش رقم زد که همین موجب شده بازی خوبش بیشتر به چشم بیاید. باقی بازیگران نیز بسیار خوب عمل کرده اند.

به طور کلی در بخش بازیگری محسن قرائی توانمندی زیادی از خود نشان داد که توقع مخاطب را برای فیلم های بعدی اش بالا می برد. همچنین نامزد نشدن هدیه تهرانی برای بهترین بازیگر زن جشنواره، یکی از اتفاقات عجیب جشنواره ی سی و نهم بود.

 به کارگردانی محسن قرایی
نقد فیلم بی همه چیز به کارگردانی محسن قرایی

محسن قرایی در بخش کارگردانی نیز در سطح بالایی عمل کرده است. به ویژه به خوبی از پس صحنه هایی  مانند ورود لی لی، آشوب نوری در ایستگاه قطار، صحنه ی فرار امیر و خانواده اش و… به نفع مخاطب پسند بودن و چشم نواز بودن بر پرده ی سینما، برآمده است. اما پاشنه ی آشیل کارگردانی اش را می توان در صحنه ی نهایی دانست که از نظر تأثیر گذاری، فاصله ی زیادی با بخش های ابتدایی و میانی دارد که آن هم  می تواند به دلیل تغییر ناگهانی شخصیت امیر باشد. شاید اگر بازه زمانی طولانی تری برای رخ دادن این اتفاقات درجریان داستان در نظر گرفته می شد به باورپذیری مخاطب خدشه ای وارد نمی شد.

در مجموع « بی همه چیز » چه به لحاظ فیلمنامه و چه  به لحاظ کارگردانی جزو بهترین های جشنواره ی سی و نهم به شمار می رود.

جوایز فیلم بی همه چیز:

جشنوارهجایزهبرنده
جشنواره فیلم فجر 99سیمرغ بلورین بهترین فیلمنامه اقتباسیمحسن قرایی و محمد داوودی
"سیمرغ بلورین بهترین تدوینعماد خدابخش
"سیمرغ بلورین بهترین موسیقی متنحامد ثابت
"سیمرغ بلورین بهترین طراحی لباسمارال جیرانی
"سیمرغ بلورین جایزهٔ ویژهٔ هیئت داورانجواد نوروزبیگی
"سیمرغ بلورین بهترین فیلم از نگاه تماشاگرانمحمدحسین قاسمی

نوشته های مشابه

3 دیدگاه

  1. بهترین فیلم جشنواره بود به نظرم.از نقد شمام ممنون.خیلی با جزییات بررسی کرده بودین

  2. فیلم بی همه چیز از اون فیلماس که باید چند بار ببینی ، به نظرم خیلی با فیلم های سینمایی ایران متفاوت بود اونم فکر کنم به دلیل اقتباسی بودنش بوده. در کل ممنون از این نقد و بررسی کامل. موفق باشین

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا

بلوک تبلیغ حذف شد

با غیرفعال کردن مسدودکننده تبلیغات از ما حمایت کنید